تعقیب و مراقبت Surveillance

به دنبال کردن و تحت نظر گرفتن سوژه ( شخص، شیء و مکان)، تعقیب و مراقبت گویند

دنبال کردن شخص در هنگام حرکت  به صورت پیاده و یا توسط انواع وسایل نقلیه انجام می شود.تعقیب ممکن است شامل قسمت هایی باشد که از قبل طرح ریزی شده است؛ مانند مسیر و محل کار سوژه و یا تعقیب طرح ریزی نشده باشد که طبق رفتار سوژه انجام می گیرد.

عملیات تعقیب به دو گونه می باشد:

 

• عملیات تعقیب پیاده؛
• عملیات تعقیب سواره.

الف) عملیات تعقیب پیاده:

 این عملیات به منظور تعقیب سوژه­ای صورت می­گیرد که به صورت پیاده تردد می­نماید. مأموران پیاده از تحرک و سرعت عمل بیشتری در صحنه برخوردارند و می توانند سوژه را از پشت سر تحت نظر ­گیرند و دنبال ­نمایند، فاصله تعقیب نیز بستگی به منطقه و محیط تعقیب دارد؛ در مناطق شلوغ، فاصله با سوژه کم و در مناطق خلوت­تر، فاصله بیشتر می­شود. وسیله ارتباطی، نقش مهمی در کارآیی تعقیب پیاده دارد. وسایلی از قبیل گوشی­های تلفن همراه و یا بی­سیم­هایی که گیرنده و فرستنده آن مانند سمعک و به همان اندازه، پشت گوش و روی شقیقه جای می­گیرد. در گذشته نه چندان دور مأموران، میکروفن دکمه­ای را روی لباس خود نصب می­کردند و با استفاده از این وسایل، به رغم حضور سوژه در صحنه می­توانستند دائماً و به صورت مخفی در تماس باشند. از آنجا که تهیه و خرید این گونه وسایل ارتباطی، پرهزینه و گران است، استفاده از این وسایل در تمام عملیات ها متداول نمی باشد، بلکه در اغلب مواقع، جهت برقراری ارتباط از علائم بصری استفاده می­شود. در این صورت هر یک از مأموران تعقیب و مراقبت ضمن اینکه سوژه را تحت نظر دارد، باید به علائمی هم که از سوی نفر تعقیب کننده پشت سر سوژه صادر می شود، توجه نماید. یک تیم تعقیب و مراقبت بدون وسیله ارتباطی در شب، محکوم به شکست است؛ چرا که علائم قراردادی در تاریکی شب قابل مشاهده نیست. تاریکی شب نه فقط برای مأمورین پیاده به عنوان یک امتیاز محسوب می شود، بلکه از نظر سوژه­ای هم که درصدد فرار از دست تیم تعقیب و مراقبت است ، مهم می باشد. مکان­های عمومی، مناطق یا ساختمان هایی که دسترسی به آن ها برای عموم مردم میسر است، در عملیات تعقیب پیاده از اهمیت خاصی برخوردار است. در این گونه اماکن، به دلیل موانع فیزیکی و تراکم جمعیت ایجاب می­کند که مأموران خیلی به سوژه نزدیک شوند. تعداد مکان­هایی که سوژه ممکن است تعقیب پیاده را به آنجا بکشاند، خیلی زیاد است؛ مانند رستوران­ ها، مغازه­ها، گردشگاه­ ها، بوستان­ها، یا پایانه ­های مسافربری اتوبوس ­های برون شهری، راه آهن، فرودگاه و فروشگاه­ های بزرگ. تیم تعقیب و مراقبت در مکان­های عمومی آسیب پذیرتر است. این مکان­ها از نظر نوع منطقه با هم متفاوت بوده و هریک دارای ویژگی­های خاص خود هستند. سوژه در این مکان­ها از راه پله، پله­های برقی، آسانسور دارای اتاقک شیشه­ای، برای شناسایی و دیدن مأموران استفاده می کند. ورودی ها و خروجی های متعدد به سوژه این فرصت را می­دهد که به وسیله یکی از این مسیرها در هر زمانی وارد یا خارج شود. تیم تعقیب و مراقبت برای غلبه بر این موانع باید تعداد مأموران خود را در صحنه افزایش دهد تا انسجام تیم حفظ شود.

ب) عملیات تعقیب سواره:

سوژه به ندرت پیاده حرکت می کند. تیم تعقیب و مراقبت حتی زمانی که سوژه با وسیله نقلیه عمومی رفت و آمد می­کند، جهت کنترل و واکنش سریع متکی به وسایل نقلیه خود است. تعقیب سواره با اعلام پست مراقبت ثابت که در محل مناسب استقرار یافته، آغاز می شود. استقرار خودروهای تعقیب در محل به گونه­ای است که مسیرهای مختلف را پوشش می­دهند تا با حرکت سوژه در هر یک از آن مسیرها و با اعلام پست مراقبت ثابت بتوانند در موقعیت مناسب قرار گرفته و عملیات تعقیب را آغاز نمایند. در تعقیب با خودرو، معمولاً یک خودرو پیشرو برای رعایت حفاظت عملیات وجود دارد. زمانی که سوژه،تغییر مسیر ناگهانی می­دهد می تواند خودرو و یا خودروهای تعقیب را که از پشت سر و با فاصله ­ای مطمئن در حرکت هستند، مطلع نمایند تا از ادامه مسیر سوژه مطلع شوند. اصولاً فاصله تعقیب سواره به موانع ترافیکی و خطرات رانندگی بستگی دارد (2). بدین معنی که در خیابان های پرترافیک که حرکت به کندی صورت می گیرد، فاصله با خودرو سوژه به اندازه طول دو یا سه خودرو و  در خیابان­های خلوت و یا بزرگراه­ها که سرعت مناسبی وجود دارد، فاصله با خودروی سوژه بیشتر خواهد بود.

وسیله ارتباطی مانند بی­سیم و تلفن همراه برای تعقیب سواره از اهمیت بسزایی برخوردار است. با استفاده از این امکانات، خودروهای تعقیب به پیام های خودرو پیشرو جهت هدایت فعالیت خود تکیه می نمایند، هر خودرو تعقیب به طور معمول دارای راننده و یک سرنشین است. سرنشین، راننده را هدایت می نماید و کلیه اقدامات سوژه را زیر نظر داشته و برای اعضاء دیگر تیم مخابره می­نماید. عملیات تعقیب شبانه با عملیات­هایی که در هنگام روز صورت می­گیرد به رغم آنکه فنون آنها از نظر اصولی یکی است، تفاوت اساسی با هم دارند. تاریکی مسائل بسیاری را بر عملیات شبانه تحمیل می نماید، از آنجا که نور چراغ های خودرو تعقیب، مرئی­ترین علامتی است که تیم تعقیب و مراقبت به سمت سوژه می­تاباند، نور چراغ­ها باید کاملاً تنظیم باشد و نباید به شکل غیرطبیعی و آزاردهنده تابیده شود که توجه سوژه را جلب نماید. سوژه به دلیل تاریکی، به هیچ طریق دیگری غیر از نور چراغ­های خودرو قادر به شناسایی خودرو تعقیب نیست و این یک امتیاز است. در عملیات تعقیب شبانه خودروی تعقیب به هیچ وجه نباید چراغ سقفی داخل را روشن نماید، چون وضعیت داخل را برای سوژه روشن می کند و سرنشینان در معرض دید سوژه قرار می­گیرند. طولانی شدن زمان تعقیب و عواملی همچون کاهش حجم ترافیک، موجب عدم رعایت حفاظت عملیات و احتیاط­های معمول از سوی تیم تعقیب سواره می گردد. خودرو تعقیب به طور مستمر باید مناسب ترین مکان را برای مشاهده و عکس العمل نسبت به اقدامات سوژه داشته باشد و این به مهارت و تجربه راننده خودرو تعقیب بستگی دارد. خودرو تعقیب نباید در دید مستقیم و آینه وسط خودرو و سوژه قرار بگیرد، به نحوی که قابل شناسایی باشد یا جلب توجه نماید. در تعقیب جاده­ای، بزرگراه­ها یا مسیرهای مستقیم نیز باید فاصله مطمئن از خودرو سوژه رعایت گردد.

مراقبت: تحت نظر گرفتن یک هدف ثابت از یک یا چند موضع را مراقبت می­گویند. موضع مراقبت محلی است که از آنجا سوژه زیر نظر گرفته می­شود و اصطلاحاً آن را دیدگاه مراقبت می­نامند. مراقبت ممکن است از قبل روی محل هایی که سوژه اغلب به آنجا رفت و آمد می کند، یا مدت زیادی در آنجا اقامت می­نماید اجراء شود (3)، که در این صورت مراقبت با طرح­ریزی قبلی است؛ یا اینکه در حین تعقیب مواقعی که سوژه وارد یک خانه یا جای دیگری می­شود به وجود می­آید که مورد اخیر را مراقبت بدون طرح­ریزی قبلی می­نامند و در ادامه تعقیب استفاده می­گردد. دیدگاه مراقبت الزاماً دارای شرایطی است که رعایت آنها ضمانت موفقیت عملیات می­باشد. این شرایط عبارتند از:

• دید کافی نسبت به هدف داشته باشد؛
• متناسب با منطقه باشد و توجه اطرافیان و سوژه را جلب نکند؛
• سهولت رفت و برگشت داشته باشد، به طوری که از جلب توجه و اتلاف وقت جلوگیری نماید؛
• امکان برقراری ارتباط از آنجا با پایگاه مقدور باشد.

 انواع دیدگاه مراقبت به لحاظ مکان و نحوه استفاده از آن ها عبارتند از:

1- دیدگاه محصور؛ محلی است که مأمور در حین پاییدن سوژه در آن دیده نمی­شود مانند یک آپارتمان یا یک وانت پوشیده.

2- دیدگاه با پوشش؛ با هماهنگی کامل با محیط در محل مستقر می گردد مانند دستفروش، رفتگر شهرداری و ... .

3- دیدگاه باز ؛ مواقعی که استفاده از دیدگاه محصور یا پوشش به عللی( محلی، مدت مراقبت و سایر موقعیت ها) لازم یا مقدور نباشد، از دیدگاه باز استفاده می­شود مانند نیمکتی در یک بوستان عمومی، انتظار در ایستگاه اتوبوس، صف عابر بانک، صف تلفن عمومی و.. .

 مدت مراقبت طبق احتیاجات تعیین می­گردد. بعضی از مراقبت ها ممکن است خیلی کوتاه و برخی دیگر روزها و هفته­ها به طول بیانجامد (4). در هر صورت مدت مراقبت در تعیین نوع دیدگاه مراقبت اثر مستقیم دارد.

1- دیدگاه مراقبت برای مدت کوتاه: مأمور مراقبت مدت کوتاهی می تواند از آن استفاده کند و یا در آن بماند.این نوع دیدگاه از نوع دیدگاه های باز و بدون طرح­ریزی قبلی است و به تدارک زیادی احتیاج ندارد و تقریباً در همه جا چنین دیدگاهی می­توان یافت.

2- دیدگاه مراقبت برای مدت طولانی :از نوع دیدگاه­های طرح ریزی شده می­باشد که برای مدت محدود چند روز یا چند هفته انتخاب می­گردد و اغلب از نوع دیدگاه با پوشش و محصور می­باشد.

 3- دیدگاه مراقبت برای مدت نامحدود: روی هدف­های دائمی و مستمر با مطالعه و پیش بینی­های حفاظتی کامل ایجاد می­شود و از نوع دیدگاه­های با پوشش یا محصور انتخاب می­گردد (5).

کلید واژه ها

 مراقبت، تعیین، دیدگاه مراقبت، سوژه، سواره، پیاده.

ارجاعات

1.   گرمابدری، تقی. طرح­ریزی اطلاعات انتظامی.تهران: دانشگاه علوم انتظامی؛1386.ص 73.

2.  Marx, G. Undercover: Police Surveillance in America. Berkeley: University of California Press;1988.

3.   گرمابدری. همان. ص 73.

4.  Girodo, M. Personality, job stress, and mental health in undercover agents. Journal of Social Behavior and Personality; 1991.pp.375-390.

5.   سریل فیج نات و گری.تی مارکس. پلیس مخفی:تعقیب و مراقبت از دیدگاه تطبیقی. تهران: مرکز تحقیقات و پژوهش های ناجا؛1382.